NATO ölkələrinin liderləri Ankarada keçiriləcək sammit çərçivəsində on milyardlarla dollar dəyərində müdafiə sənayesi sazişləri elan etməyi planlaşdırırlar. “Reuters”in yazdığına görə, bu addım Avropa ölkələrinin müdafiə xərclərini artırmaqla bağlı ABŞ-nin çağırışlarını nəzərə aldıqlarını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır.
Sammit çərçivəsində açıqlanacaq qərarlar ABŞ prezidenti Donald Trampla keçiriləcək görüş ərəfəsində hazırlanır.

NATO-nun baş katibi Mark Rutte bundan əvvəl bildirib ki, Avropa ölkələri son illər müdafiə xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırıblar. Onun sözlərinə görə, buna əsas səbəblərdən biri Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı başlatdığı genişmiqyaslı müharibədən sonra Avropada təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqların artmasıdır. Digər mühüm amil isə Donald Trampın NATO-nun Avropa üzvlərini müdafiəyə daha çox vəsait ayırmağa çağırmasıdır.

Rutte ötən ay açıqlayıb ki, NATO-nun Avropa üzvləri və Kanada 2025-ci ildə müdafiəyə 2024-cü illə müqayisədə 90 milyard dollar çox vəsait ayırıb. Bununla da ümumi müdafiə xərcləri 570 milyard dolları ötüb. Bu isə bir il ərzində təxminən 20 faizlik artım deməkdir.

ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi fonunda Tramp NATO müttəfiqlərini yenidən tənqid edib. O, Avropa ölkələrini ABŞ-yə kifayət qədər dəstək verməməkdə ittiham edib, həmçinin alyansdan çıxmaq və kollektiv müdafiə öhdəliklərini yerinə yetirməmək ehtimalını yenidən gündəmə gətirib.

Avropalı rəsmilər isə bildirirlər ki, NATO çərçivəsində üzərlərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetiriblər. Onların sözlərinə görə, Avropa ölkələri ABŞ-yə hava məkanlarından və hərbi bazalarından istifadə imkanı verib. Bununla yanaşı, İranla bağlı hərbi əməliyyatların planlaşdırılması zamanı Avropa müttəfiqləri ilə məsləhətləşmələrin aparılmadığı vurğulanır. Rəsmilər hesab edirlər ki, bu vəziyyət həm Avropa iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib, həm də qitədə narazılığı artırıb.

Ankarada elan olunacaq müdafiə sazişlərinin detalları hələ açıqlanmayıb. Niderlandın müdafiə naziri Dilan Yeşilgöz bildirib ki, ölkəsi ümumi dəyəri 3 milyard avrodan çox olan yeni saziş və layihələr təqdim edəcək. Bunlara Belçika ilə hava hücumundan müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, Böyük Britaniya ilə isə hərbi gəmilərin tikintisi üzrə birgə layihələr daxildir.

“Reuters”in məlumatına görə, sammit ABŞ-Türkiyə münasibətlərində də dönüş nöqtəsi ola bilər. Agentlik yazır ki, Donald Tramp Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana Ankaranın “F-35” qırıcı təyyarələri proqramına yenidən qoşulmasına icazə verilə biləcəyini bildirə bilər.

Türkiyənin “F-35” proqramından çıxarılması uzun müddətdir Vaşinqton və Ankara arasında əsas mübahisə mövzularından biridir. ABŞ 2019-cu ildə Türkiyənin Rusiyadan S-400 zenit-raket kompleksləri almasına görə Ankaraya sanksiyalar tətbiq edib və ölkəni “F-35” proqramından kənarlaşdırıb.