Dekabrın 15-də Almaniyanın paytaxtı Berlində keçirilən danışıqlarda ABŞ və Avropa diplomatları Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətlərini müəyyən edən iki sənədi razılaşdırıblar. 

“The New York Times” bu barədə sənədlərlə tanış olan mənbələrə istinadən yazır. 

Qəzet daha əvvəl yayılan məlumatları təsdiqləyərək bildirir ki, bu zəmanətlər mahiyyətcə NATO-nun 5-ci maddəsində nəzərdə tutulan öhdəliklərə yaxındır. 

Lakin onların şərti Ukraynanın NATO-ya üzvlükdən imtina etməsidir.

Birinci sənəd təhlükəsizlik zəmanətlərinin ümumi prinsiplərini müəyyənləşdirir. Söhbət hücuma məruz qalan ölkəyə yardım göstərilməsini nəzərdə tutan, Şimali Atlantika Müqaviləsindəki mexanizmə bənzər hüquqi baxımdan məcburi zəmanətlərdən gedir. 

Mənbələrin sözlərinə görə, ABŞ bu zəmanətləri Senatın ratifikasiyasına çıxarmağa, Avropa ölkələri isə onları öz daxili prosedurlarına uyğun rəsmiləşdirməyə hazırdır.

İkinci sənəd isə “operativ” xarakter daşıyır və hərbi strukturlar üçün nəzərdə tutulub. Burada Rusiyanın yenidən Ukraynaya müdaxiləsinin və yeni ərazi ələ keçirmələrinin qarşısını almaq məqsədilə ABŞ və Avropa qüvvələrinin Ukrayna ordusu ilə necə əməkdaşlıq edəcəyi izah olunur. 

Anonimlik şərti ilə danışan amerikalı rəsmi sənədin son dərəcə konkret olduğunu, mümkün yeni hücumların qarşısının alınması və Rusiyanın yenidən döyüş əməliyyatlarına başlaması halında cəzalandırılması mexanizmlərini ehtiva etdiyini bildirib. Mənbələr bunun siyasi bəyanat deyil, praktik fəaliyyət mexanizmləri olduğunu vurğulayırlar.

Sənədə əsasən, ABŞ mümkün atəşkəsin monitorinqində aparıcı rol oynayacaq. Vaşinqton həmçinin kəşfiyyat imkanları vasitəsilə Rusiyanın yeni hücuma hazırlığını vaxtında aşkar etməyi və eskalasiyanın qarşısını almağı üzərinə götürəcək.

Rusiya hakimiyyəti NATO ölkələrinin qoşunlarının Ukraynada yerləşdirilməsini qəbuledilməz saydığını dəfələrlə bəyan etsə də, amerikalı rəsmilər NYT-yə bildiriblər ki, missiya NATO bayrağı altında olmayacağı təqdirdə Moskva sonda bununla razılaşa bilər. 

Sənəd həmçinin Ukrayna ordusunun əlavə gücləndirilməsini və müttəfiqlər tərəfindən təmin ediləcək silahların siyahısını ehtiva edir.

Sənəddə Rusiyanın təcavüzü yenidən baş verərsə, ABŞ və NATO ölkələrinin birbaşa hərbi qarşıdurmaya girib-girməyəcəyi açıq şəkildə göstərilmir. Almaniya kansleri Fridrix Merts isə bir gün əvvəl “müəyyən şərtlər daxilində” bunun mümkünlüyünü istisna etməmişdi.

NYT qeyd edir ki, ABŞ-də bu təhlükəsizlik zəmanətləri Kiyevin NATO-ya üzvlük ambisiyalarından imtina etməsi və mümkün ərazi güzəştləri ilə əlaqələndirilir. Ukrayna hakimiyyəti NATO-ya üzvlük olmadan təhlükəsizlik zəmanətlərini qəbul etməyə hazır olduqlarını bildirsə də, ərazi güzəştlərini, xüsusən Donetsk vilayətindən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin çıxarılmasını prezident Volodimir Zelenski rədd edib. Bununla belə, o, yekun qərarın seçicilər tərəfindən verilə biləcəyini də istisna etməyib.