“Azərbaycanda insan haqları böhranının sonu görünmür”

Norveç Helsinki Komitəsi 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü ərəfəsində hakimiyyəti Azərbaycanda həbsdə olan 8 qadın jurnalisti azadlığa buraxmağa çağırıb.

Komitə bununla bağlı fevralın 18-də bəyanat yayıb.

 “Azərbaycan hakimiyyəti səkkiz qadın jurnalist peşə fəaliyyətinə görə həbs edərək misli görünməmiş təzyiqə imza atıb. Hakimiyyət  uzun müddətdir ki, tənqidçilərinə qarşı əsassız, cəzalandırıcı cinayət ittihamları irəli sürməkdə davam edi. Qadın jurnalistlər də son insan haqları böhranlarında ön cəbhədə olmağın əvəzini ödədilər.Görünür, hökuməti şüurlu şəkildə qərar verib ki, burada heç bir tənqidə, etiraza yer olmayan, buna yeganə potensial cavab həbs və ya təqib olan paralel reallıqda yaşayır”.

Komitə bildirir ki, hakimiyyət saxta ittihamları ləğv etməkdən imtina edərkən, uzunmüddətlli həbs cəzasının qeyri-insani və vicdansızca qəddar addım olduğunu qəbul etməlidir.

“Basqınlar, həbslər və əsassız ittihamlarla qurulan məhkəmələr təhlükəli normaya çevrilib. Ölkənin müstəqillik tarixində heç vaxt bu qədər qadın jurnalist sərt cəzalandırılmamışdı. İlk qadın jurnalist həbsi 2014-cü ildə 2016-cı ildə azadlığa çıxan Xədicə İsmayılova ilə olub”, -komitə vurğulayır.

NHK qeyd edir ki, mühafizəkar ənənələrə və gender stereotiplərinə malik dünyəvi ölkə olan Azərbaycanda, xüsusən də qadınlar üçün müstəqil jurnalistika heç vaxt asan olmayıb: “Son zamanlar qadın müxbirlərin cəzalandırılması tendensiyası çəkindirici təsir bağışlayır, digər qadınları jurnalistikaya cəlb etməkdən yayındırır və media mütəxəssisləri arasında özünüsenzuranı daha da artırır.

Həbs tendensiyası 2023-cü illə daha da sürətlənib: İlk öncə Abzas Media-dan Sevinc Vaqifqızı, Nərgiz Absalamova, Elnarə Qasımova həbs edilib. 2024-cü ilin dekabrında Meydan TV-nin 4 qadın jurnalisti - Aynur Elgünəş, Aytac Tapdıq, Aysel Umudova və Xəyalə Ağayeva həbs edilib. Nəhayət, ötən həftələrdə polis Toplum TV-də çalışan peşəkar jurnalist Şahnaz Bəylərqızını həbs edib. Qaçaqmalçılıq, saxtakarlıq və vergidən yayınmada ittiham olunan jurnalistlərin evlərinə basqın edilib, əşyaları ələ keçirilib. Onlar tənqidi reportajlarına istinad edərək ittihamları rədd edirlər”.

Komitə onu da bildirir ki, Azərbaycanda insan haqları böhranının sonu görünmür. 

Qurum bu repressiyalara beynəlxalq reaksiyanı susqunluq adlandırıb və bəyanatların narahatlıq ifadələrindən kənara çıxmadığını vurğulayıb: “Azərbaycan hakimiyyəti isə bu cür ədalətsiliklər etməkdə davam edir, çünki etdiyi həmişə cəzasız qalıb”.

NHK Bakıdakı istintaq təcridxanasında saxlanılan bu jurnalistləri uzun müddətlik məhkəmə gözlədiyinə diqqət çəkib:

“Azərbaycanda məhkəməyəqədər həbs rəsmi olaraq üç ay ilə məhdudlaşdırılsa da, bu müddətin siyasi motivli işlərdə bir ildən çox müddətə uzadılması müşahidə edilir. 

Onların vəkilləri saxlanma şəraitinin pis olduğunu və bəzi məhbusların qeyri-insani rəftara məruz qaldığını bildirirlər”.

Beynəlxalq komitə həbsdə olan qadın jurnalistlərin bəzilərinin səhhətində ciddi problemlər olduğunu, saxlanma şəraitinin çətinliyi səbəbindən sağlamlıqlarının risk altında olduğu barədə narahatlıq ifadə edir.

 “Fiziki məhdudiyyətli və bir neçə əməliyyat keçirmiş Aynur Elgünəşin vəziyyətini xüsusi qeyd edək. Onun xüsusi tibbi yardıma və davamlı müalicəyə ehtiyacı var. Həkimlər iki azyaşlı övladı olan Şahnaz Bəylərqızının səhhətini də ağır qiymətləndirirlər. Onun haqsız həbsi təkcə həssas sağlamlığına təhlükə yaratmır, həm də uşaqlarını ana qayğısından məhrum edir”, - NHK bəyanatda qeyd edir.

Komitəyə görə, qadınlara dəyər verdiyini iddia edən bir ölkədə 8 tənqidçi qadın jurnalistin cəzalandırılmasının ironiyası sözlə əməl arasında ziddiyyət təşkil edir.

“Prezident İlham Əliyev çıxışlarında qadınlara hörmət, ənənəvi ailə dəyərləri, qadının uca tutulması “Azərbaycan xalqının ən yüksək mənəvi keyfiyyətləri” sırasındadır.

Bunu nəzərə alsaq, 8 qadın jurnalistin həbsdə saxlanılması ciddi insani, etik, hüquqi narahatlıq doğurur. 

Bu, açıq-aşkar ikiüzlülük rəsmi açıqlamaların səmimiliyinə xələl gətirir və simvolik jestlərlə hökumətin qadın hüquqlarına, ailə dəyərlərinə bağlılığı arasındakı uçurumu ifşa edir”, - bəyanatda deyilir.

Komitə sonda bir daha Azərbayacan hakimiyyətini qadın jurnalistləri azad etməyə çağırıb: “Beynəlxalq Qadınlar Günü bütün dünyada qadınların nailiyyətləri və möhkəmliyi qeyd edilir.  Gün yaxınlaşdıqca Azərbaycanın ritorikası ilə hərəkətlərini uyğunlaşdırmaq imkanı var.

Bununla belə, ölkədə qadın jurnalistlərin haqsız yerə həbsi qadınların cəmiyyətdə göstərdikləri cəsarət və töhfələri şərəfləndirmək üçün nəzərdə tutulan bayramlara kölgə salır”.

Son il yarım ərzində Azərbaycanda 30-a yaxın jurnalist həbs olunub.

Onların arasında “AbzasMedia”, “Toplum TV”, “Kanal 13”, “Meydan TV” və digər media orqanlarının əməkdaşları var.