Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun (IDI) rəhbəri və III Respublika Platformasının spikeri, “Toplum TV işi” üzrə həbsdə olan Akif Qurbanov Azərbaycanın siyasi və ideoloji təməli kimi təqdim olunan “Milli Qurtuluş Günü” narrativini post-kommunist keçid dövrünün qlobal qanunauyğunluqları fonunda təhlil yazıb.

Təhlili dərc edən Xəzər Tədqiqat və Analiz Mərkəzi qeyd edir ki, yazıda 1993-cü ilin iyun hadisələrinin xalqın xilası deyil, post-sovet nomenklaturasının sistemli revanşı olduğu əsaslandırılır.

Yazını təqdim edirik:

“Ölkəmizdə 15 iyun rəsmi olaraq Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilir. Əliyev hakimiyyətinin ideoloji, siyasi hekayəsi bu günün üzərində qurulub. İddia olunur ki, 1993-cü ilin iyun ayının 15-də dövlət və xalq xaosdan, vətəndaş müharibəsindən xilas edilib - milli qurtuluş baş verib. Bütün bunlar da yalnız bir nəfərin siyasi səriştəsi, bacarığı, uzaqgürənliyi və fitri istedadına görə baş tutub. Həmin şəxsi həm də müasir Azərbaycanın qurucusu, banisi hesab edirlər, “ümumilli lider” adlandırılar. Bu diskursu ictimai rəyə yeritmək üçün Türkiyə tarixindəki Atatürk nümunəsi ilə paralellər aparırlar.  

Həm 33 il əvvəl baş vermiş hadisələrə - 4 iyun qiyamına və hakimiyyət çevrilişini rəsmiləşdirmiş  15 iyuna, həm də sonrakı proseslərə nəzərən baxaq görək, nəticə həqiqətən də “Milli Qurtuluş” idi, yoxsa revanş?! 

Bu suala cavab vermək üçün kommunizm ideologiyalı rejimlərin hökm sürdüyü, SSRİ-nin rəhbərlik etdiyi Sosialist Paktı ölkələrinin (Varşava bloku) yerləşdiyi coğrafiyaya nəzər salmalıyıq. Eyni zamanda, Mərkəzi və Şərqi Avropa (MŞA) ölkələrində və 3 Baltik ölkəsi xaric, keşmiş sovet respublikalarında baş verənləri də müqayisəli təhlil etmək lazım gələcək.

Mərkəzi və Şərqi Avropada kommunist rejimlərin devrilməsi, demək olar ki, eyni vaxtda - 1989-cu ildə start götürdü. Bu proses ilk olaraq Polşada başladı: fevral-aprel aylarında kommunist hakimiyyət müxalif “Solidarnost” təşkilatının təmsilçiləri ilə danışıqlar masasına oturdu, iyun ayında yarı-azad parlament seçkiləri keçirildi (ENRS, 2005). Həmin ayda Macaristanda hakimiyyət müxalifəti müzakirəyə dəvət etməklə islahat prosesinə təşəbbüs etdi. Payızda Şərqi Almanya, Çexoslovakiya və Bolqarıstanda dinc kütləvi aksiyalar başladı. Rumuniyada dəyişikliklər zorakı yolla baş verdi - 1989-cu ilin dekabrında hakim rejim dinc nümayəçilərə atəş açdı, 1104 nəfər öldü, 3552 nəfər yaralandı. 25 dekabrda ölkə prezidenti Nikolay Çauşesku və arvadı Yelena hərbi tribunalın qərarıyla güllələndilər (Editura Lumen, 2006).”

Təhlilin davamını buradan oxuyun.