Dünya

Kosmosun fəthində ilklər

12 Aprel, 2021
2805

Açıq mənbələrdən götürülüb


12 aprel - Ümumdünya Aviasiya və Kosmonavtika Günüdür. 

1961-ci ilin bu günündə ilk insan - SSRİ vətəndaşı Yuri Qaqarin kosmosa uçub. 

Onu orbitdən çıxaran "Vostok" kosmik gəmisi 1 saat 48 dəqiqə ərzində Yer kürəsi ətrafında dövrə vuraraq Saratov əyalətində yerə enib. 

Bu tarixə qədər kosmosa ancaq insansız aparatlar göndərilib.  

SSRİ-nin ilk süni peyki 4 oktyabr 1957-ci ildə Baykonur kosmodromundan orbitə buraxılıb.

1958-ci il fevralın 1-də isə Amerikanın ilk süni peyki kosmosa uçub və 1970-ci ilin martına qədər orbitdə olub. 

Sovet İttifaqının 1960-ci ilə avqustun 19-da açıq fəzaya göndərdiyi "Sputnik-5" kosmik gəmisinin göyərtəsində Belka və Strelka adlı iki it olub. Bu uçuş da uğurlu olub, gəmi də, heyvanlar da sağ-salamat geri qaydıblar.

SSRİ Ali Sovetinin 9 aprel 1962-ci il tarixli qərarıyla Qaqarinin kosmosa uçduğu 12 aprel Ümumdünya Aviasiya və Kosmonavtika Günü elan edilib və hazırda bir çox ölkələrdə qeyd olunur. 

1969-cu il iyulun 16-da ABŞ-ın Kennedi Kosmos Mərkəzindən (Florida) uçan "Apollon 11" kosmik gəmisi  4 gün sonra Aya enib.

Növbəti gün gəmi heyətinin üzvlərindən olan Neil Armstronq Ay səthinə çıxıb və Aya ayaq basan ilk insan kimi tarixə düşüb. 

Qaqarinin uçuşunun iyirminci ildönümündə - 1981-ci il aprelin 12-də ABŞ təkrar istifadə oluna bilən “Speys Şatl” (“Space Shuttle”) gəmisini kosmosa göndərilib. 

1988-ci ildə SSRİ bu gəminin analoqu olan “Buran”ı sınaqdan keçirib. 

İndiyə qədər kosmosda ən çox qalan kosmonavt rusiyalı Sergey Avdeyevdir – 747 sutka 17 saat. 

Bir uçuşun davamiyyətinə görə lidersə ixtisasca həkim olan Valeri Polyakovdur. O, "Mir" stansiyasında bir ildən çox - 437 sutka 17 saat qalıb. 

Kosmosa uçan ilk qadın kosmonavt rusiyalı Valentina Tereşkovadır.

Marsa isə ilk uçuş 2020-ci il iyunun 30-da baş tutub - NASA-nın “Perseverens” (“Perseverance”) kosmik gəmisi 470 milyon kilometrlik məsafə qət edib. 

Uzun illər kosmonavtika sahəsində əsas rəqabət ABŞ və SSRİ arasında olsa da, son illər Çin, Hindistan, Yaponiya və İran da bu sahədə irəliləmkdədirlər.

Çin insanlı kosmik uçuşlar həyata keçirir, bu ölkənin ticarət peyki mövcuddur. 

İndiyədək kosmosun fəthiylə bağlı 250-dən çox proqram həyata keçirilib, 32 ölkədən yüzlərlə kosmonavt və astronavt açıq fəzaya səfər edib.

Sovet kosmonavtikasının baniləri arasında azərbaycanlı Kərim Kərimovun da adı var.
 
"R-2" raketlərinin istehsalında müstəsna rolu olan K.Kərimov Kosmosa Uçuş üzrə Dövlət Komissiyasının sədri olub.


Toplum TV Azərbaycanın müstəqil xəbər platformasıdır. O, ölkədə və bölgədə baş verən siyasət, iqtisadiyyat, sosial, kriminal, gender mövzularında xəbərləri dəqiq və qərəzsiz şəkildə izləyicilərimizə çatdırır.

Şikayətlərinizi bizə göndərin: info@toplummedia.tv

Dünya

“Bloomberg”: ABŞ Müctəba Xameneinin qlobal maliyyə şəbəkəsini araşdırır

18 İyun 2026

Reuters

ABŞ Ədliyyə Nazirliyi İranın ali lideri Müctəba Xameneinin “Wall Street” bankları ilə əlaqələri olduğu bildirilən qlobal investisiya portfelini necə formalaşdırdığını araşdırır. Bu barədə “Bloomberg” məsələ ilə birbaşa tanış olan dörd rəsmiyə istinadən məlumat yayıb. Məlumata görə, istintaq çirkli pulların yuyulması və korrupsiya iddialarını əhatə edir. Araşdırma çərçivəsində ABŞ-nin “JPMorgan Chase” və “Citigroup” kimi maliyyə institutlarının Xameneinin nəzarətində olduğu iddia edilən şirkətlər arasında iri həcmli vəsait köçürmələrinə vasitəçilik edib-etmədiyi də yoxlanılır. “Bloomberg” yazır ki, müstəntiqlər ABŞ-dəki müxbir bankların rolunu, eləcə də maliyyə axınlarının Xamenei şəbəkəsi ilə əlaqəli olmasına baxmayaraq həyata keçirilməsinə imkan vermiş ola biləcək yoxlama mexanizmlərindəki boşluqları araşdırırlar. Hesabatda vurğulanır...
Dünya

ABŞ və İran memorandum imzaladı

18 İyun 2026

The White House

ABŞ və İran arasında münaqişəni bitirmək üçün anlaşma memorandumu imzalanıb.  Sənəd iyunun 17-də ayrı-ayrılıqda ABŞ prezidenti Donald Tramp və İran prezidenti Məsud Pezeşkian tərəfindən imzalanıb.  Sənədin mətnini ABŞ rəsmilərindən biri media üçün oxuyub. 14 bənddən ibarət olan razılaşmada tərəflər növbəti 60 gün ərzində yekun sülh sazişinin imzalanması üçün danışıqları davam etdirməklə bağlı öhdəlik götürüblər.  Memorandumun ilk bəndində ABŞ, İran və onların müttəfiqləri Livan da daxil olmaqla "bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatlara son qoymağa" razılaşıb.  Digər bənddə ABŞ növbəti bir ay ərzində İrana qarşı dəniz blokadasını aradan qaldırmaqla bağlı öhdəlik götürüb. İran isə iki ay ərzində Hörmüz boğazından gəmilərin təhlükəsiz keçidinə şərait...

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo