2026-cı ildə Azərbaycan hökuməti dövlət büdcəsi və büdcədənkənar fondlar vasitəsilə ümumilikdə 48,8 milyard manat xərcləyəcək.

Adətən cəmiyyətin diqqətini cəlb edən əsas məsələlərdən biri həmin vəsaitlərin hansı istiqamətlərə yönəldilməsidir.

Lakin bundan da maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, artıq uzun illərdir təbii resurs gəlirləri hesabına bu qədər vəsaitə sərəncam verən hökumətin büdcə xərclərinin strukturu, vətəndaşlarının yüksək rifahına nail olmuş ölkələrlə müqayisədə kənardan necə görünür?

Məsələn, büdcənin bəzi xərcləri üzrə Avropa standartlarına çatmaq mümkün olubmu?

2026-cı il üçün xərclərin funksional istiqamətlər üzrə təhlili göstərir ki, Azərbaycanda bir neçə xərc maddəsində hökumət büdcə strukturunu Avropa standartlarına müəyyən qədər uyğunlaşdırmağı bacarıb.

Bunlardan birincisi qanunverici və icra hakimiyyəti orqanlarının saxlanması xərcləridir. Gələn il Azərbaycanın icmal büdcəsindən bu məqsədlərə 2 milyard manatdan bir qədər artıq vəsait ayrılması planlaşdırılır ki, bu da proqnozlaşdırılan nominal ÜDM-nin təxminən 1,6 faizinə bərabərdir.

Avropa Statistika Qurumunun (Avrostat) ən son məlumatına əsasən, Avropa İttifaqı üzrə bu göstərici 1,9 faiz təşkil edir.

İkinci istiqamət - dövlət borclarının ödənilməsi ilə bağlı xərclərdir. Gələn il bu məqsədlə dövlət büdcəsindən təxminən 2,5 milyard manat ayrılacaq. Bu, ÜDM-nin 1,9 faizinə uyğun gəlir. Avrostatın məlumatına görə, Avropa İttifaqında həmin göstərici 1,8 faizdir.

Üçüncü istiqamət məhkəmə hakimiyyəti və prokurorluq orqanlarının saxlanmasıdır. Avrostatın istifadə etdiyi “Hökumət funksiyalarının təsnifatı”na əsasən, məhkəmə və prokurorluq xərcləri “aşağı məhkəmə instansiyaları” kateqoriyası altında birgə göstərilir. 2026-cı ildə Azərbaycanda bu istiqamətə 282 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulur. Büdcədənkənar mənbələr də daxil olmaqla, bu məbləğ ÜDM-nin təxminən 0,25 faizinə bərabərdir.

Avropa İttifaqında isə müvafiq göstərici 0,3 faizdir.

Son olaraq, Avropa standartlarına yaxınlaşan digər istiqamət polis orqanlarının saxlanmasıdır. 2026-cı ildə büdcədənkənar gəlirlər də nəzərə alındıqda, bu məqsədlə ayrılacaq vəsaitlərin həcmi 1,4 milyard manata yaxın olacaq ki, bu da ÜDM-nin 1 faizindən bir qədər çoxdur. Avrostatın məlumatına görə, Avropa İttifaqında həmin göstərici 0,9 faiz səviyyəsindədir.

Yeri gəlmişkən, Avropa İttifaqı ölkələrində həbsxanaların saxlanmasına ÜDM-nin təxminən 0,2 faizi qədər vəsait xərclənir. Azərbaycanın 2026-cı il büdcəsində bu göstərici 0,15 faiz səviyyəsində müəyyən edilib.

Bununla belə, təhsil, səhiyyə və sosial müdafiə xərcləri Avropa standartlarından hələ də xeyli geridə qalır.

Məsələn, 2026-cı ildə əhalinin sosial müdafiəsi üçün icmal büdcədən 11,8 milyard manata yaxın vəsait ayrılması planlaşdırılır ki, bu da ÜDM-nin 8,8 faizinə bərabərdir. Avropa İttifaqında isə həmin göstərici 19 faizdən bir qədər çoxdur.

Səhiyyə xərcləri üzrə gələn il Azərbaycanın icmal büdcəsindən təxminən 4 milyard manat ayrılacaq.

Bu, ÜDM-nin 3 faizindən də azdır. Avropa İttifaqında bu göstərici 7,5 faizə yaxındır.

Nəhayət, 2026-cı ildə təhsilə 5 milyard manat və ya ÜDM-nin 3,7 faizi qədər vəsaitin ayrılması proqnozlaşdırılır. Avropa İttifaqında bu göstərici 5 faizə yaxındır.