Siyasət

ABŞ-nin devirdiyi liderlər

14 Yanvar, 2026
145

Foto/kollaj: Toplum TV

Venesuela prezidenti Nikolas Maduronu devirməklə Donald Tramp xarici ölkə liderlərini devirmiş ABŞ prezidentləri siyahısına adını yazdırdı. 

ABŞ hökuməti və kəşfiyyat xidməti ötən əsrin 50-ci illərindən bəri ən az 8 liderin devrilməsindən birbaşa və ya dolayı yolla məsul olub. 

1953-cü ildə ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat Xidməti (CIA) İranın baş naziri, demokratik seçkilərlə seçilmiş Məhəmməd Müsəddiqi çevriliş yolu ilə hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı. Tarixçilər deyir ki, bu addım şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin hakimiyyətini gücləndirməyi hədəfləyirdi və səbəb Müsəddiqin ölkənin neft sənayesini milliləşdirməsi idi. 

Bir il sonra isə demokratik yolla seçilmiş daha bir lider, Qvatemala prezidenti Yakobo Arbenz də CIA dəstəyi ilə həyata keçirilən bir əməliyyatla vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. ABŞ rəsmiləri həmin vaxt buna əsas kimi Arbenzin kommunist olmasını göstərirdi. Arbenz isə çevrilişdən sonra radioda etdiyi çıxışında demişdi ki, əsl səbəb onun islahatlarla torpaqları ABŞ şirkətindən alıb kəndlilərə vermək istəməsi olub. 

1963-cü ildə İraqda çevriliş nəticəsində baş nazir Əbdül-Kərim Qasımın başçılıq etdiyi hökumətin devrilməsində də CIA-in adı hallanır. Bu barədə CIA sənədləri hələ də məxfi saxlansa da, bəzi tarixçilər həmin dönəmdə ABŞ rəsmilərinin çevrilişi həyata keçirən Bəəs partiyasının fəalları ilə isti münasibətləri olduğunu xatırladır. Qasım Bəəs-çilər tərəfindən edam edilmiş və cəsədi televiziya ilə nümayiş etdirilmişdi. O, hakimiyyəti dövründə anti-Qərb siyasəti yürütmüşdü. 

Eyni ildə Cənubi Vyetnamın prezidenti Nqo Din Diem də CIA-nin dəstəklədiyi hərbi çevriliş nəticəsində həbs edilmiş və qətlə yetirilmişdi. Ona qarşı çevriliş planını ABŞ prezidenti Con Kennedi təsdiqləyib. Tarixi mənbələr göstərir ki, ABŞ əvvəlcə ölkədəki kommunistlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün özü anti-kommunist olan Diemə arxalanıb, onunla əməkdaşlıq edib. Lakin sonradan Diemin yerli buddistlərə qarşı zorakılıq kampaniyası aparması fikir ayrılığına səbəb olub. 

1983-cü ildə ABŞ Karib dənizində yerləşən ada-dövlət Qrenadanı işğal edib və kommunist hakimiyyəti devirib. Buna səbəb kimi əməliyyatdan bir həftə əvvəl hakimiyyət daxilində çaxnaşmanın və zorakılıqların olması göstərilib. Həmin çaxnaşma nəticəsində əvvəlki kommunist lider devrilmiş və edam edilmiş, yerinə digər kommunist Hudson Austin gəlmişdi. Austinin də hakimiyyətinin ömrü cəmi bir həftə çəkmiş və o, amerikalı hərbçilər tərəfindən devrilmişdi. 

Panamaya rəhbərlik etmiş Manuel Norieqa isə 1989-cu ildə ABŞ prezidenti Corc Buşun əmri ilə həyata keçirilən əməliyyat nəticəsində hakimiyyətdən uzaqlaşdırılıb. ABŞ qoşunları Norieqanı ələ keçirərək onu ABŞ-yə aparıblar, orada isə o, narkotik qaçaqmalçılığı ittihamları ilə mühakimə olunub və 40 il həbs cəzası alınıb. Daha sonra Fransa və Panamaya ekstradisiya olunsa da, bu ölkələrdə də həbs cəzası alıb. Norieqa 2017-ci ildə beyin xərçəngindən ölüb. 

İraq prezidenti Səddam Hüseyn də 25 illik hakimiyyətindən sonra 2003-cü ildə ABŞ işğalı nəticəsində devrilib. O, öz ölkəsində insanlığa qarşı cinayətlərdən mühakimə olunub və 2006-cı ildə edam edilib. 

2011-ci ildə Liviya lideri Müəmmar Qəddafi də ABŞ-nin qoşulduğu NATO koalisiyasının müdaxiləsi nəticəsində üsyançılar tərəfindən devrilib və qətlə yetirilib.


Toplum TV Azərbaycanın müstəqil xəbər platformasıdır. O, ölkədə və bölgədə baş verən siyasət, iqtisadiyyat, sosial, kriminal, gender mövzularında xəbərləri dəqiq və qərəzsiz şəkildə izləyicilərimizə çatdırır.

Şikayətlərinizi bizə göndərin: info@toplummedia.tv

Siyasət

“Ramiz Mehdiyev işi”: DTX-nin videosunda ittiham olunan müxaliflər iddialara necə cavab verdi?

14 Fevral 2026

Foto/kollaj: Toplum TV

Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (DTX) fevralın 12-də sabiq Prezident Administrasiyası rəhbəri Ramiz Mehdiyev, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP) həbsdə olan sədri Əli Kərimli və başqa siyasi fiqurları hədəf alan videosüjet yayımladı.  Videoda sözügedən şəxslərin əlbir olaraq Azərbaycanda dövlət çevrilişinə cəhd etdiyi bildirilir və buna sübut olduğu iddia olunan görüntülər və səs yazıları nümayiş etdirilir.  İddialardan biri belədir ki, ittiham olunan şəxslər xarici xüsusi xidmət orqanlarından Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində insanları dövlət çevrilişinə cəlb etmək üçün 933 min 828 manat 40 qəpik məbləğində pul vəsaiti alıblar.  Bu iddiaya sübut kimi içərisində Rusiyanın “Sberbank” şirkətinin adı yazılmış, müxtəlif şəxslərin adları və pasport nömrələri əks...
Siyasət

Azərbaycanlı QHT nümayəndələri və ekspertlər Ermənistana səfər ediblər

14 Fevral 2026

Foto: Armenpress

Azərbaycandan olan qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) nümayəndələri və ekspertlər Ermənistana səfər ediblər. "Armenpress" və "Report"un xəbərinə görə, onlar erməni həmkarları ilə birgə "Sülh Körpüsü" Təşəbbüsü çərçivəsində dəyirmi masa formatında iki gün davam edəcək tədbirdə iştirak edəcəklər. Azərbaycan tərəfdən 19 nəfərin səfər etdiyi, Ermənistandan isə 20 nəfərin tədbirdə iştirak edəcəyi gözlənilir. Bu şəxslər arasında eyni təşəbbüs çərçivəsində artıq baş tutmuş səfərlərdə iştirak edənlər, habelə yeni simalar da var. Ötən ilin oktyabrında Azərbaycandan olan nümayəndə heyəti Yerevana, noyabrda isə erməni heyət Bakıya səfər edib.

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo