Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun (ÜDM) həcminin azalması müşahidə olunub. Qurum bildirir ki, yanvar–mart aylarında ölkədə 29 milyard 703,2 milyon manatlıq ÜDM istehsal olunub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 0,3 faiz azalma deməkdir.

Həmçinin 2026-cı ilin ilk rübündə neft-qaz sektorunun ÜDM-dəki payı 1,2 faiz azalıb, qeyri-neft-qaz sektorunda isə 0,2 faiz artım qeydə alınıb. Buna baxmayaraq, qeyri-neft sektorundakı artım ümumi ÜDM-dəki azalmanı kompensasiya etməyə kifayət etməyib.

Müqayisə üçün, 2025-ci ilin eyni dövründə ölkədə 29 milyard 892,9 milyon manatlıq ÜDM istehsal olunmuş və iqtisadiyyat 0,3 faiz artım göstərmişdi. Həmin vaxt neft-qaz sektorunda 3,8 faiz azalma qeydə alınsa da, qeyri-neft-qaz sektorundakı 2,5 faizlik artım ümumi göstəricinin müsbət qalmasını təmin etmişdi.

Rəsmi rəqəmlər həmçinin Azərbaycanın ÜDM artım tempinin region ölkələri ilə müqayisədə daha zəif olduğunu göstərir.

Belə ki, 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Gürcüstan iqtisadiyyatı 8,4 faiz, Ermənistan iqtisadiyyatı isə 7,4 faiz artım göstərib. Azərbaycanda isə neft-qaz sektorundakı azalma ümumi daxili məhsulun 0,3 faiz geriləməsi ilə nəticələnib.

İqtisadçı Rövşən Ağayev “Toplum TV”-yə bildirir ki, ümumi daxili məhsulun tək bir rübdə 0,3 faiz azalmasını resessiya (iqtisadi fəallığın davamlı geriləməsi- red) kimi qiymətləndirmək üçün əsas yoxdur. Onun sözlərinə görə, resessiya adətən ÜDM-in ən azı 2-3 rüb ardıcıl azalması zamanı formalaşır və bu səbəbdən hazırkı vəziyyəti resessiya kimi qiymətləndirmək erkəndir. Azərbaycanda iqtisadi artımın zəifləməsi son illərin əsas problemlərindən birinə çevrilib və bu, əsasən neft hasilatının azalması fonunda baş verir.

Ekspert bildirir ki, potensial resessiyanın qarşısının alınmasında əsas çıxış yolu qeyri-neft sektorunun inkişafıdır. Onun sözlərinə görə, əgər hökumət bu sektoru inkişaf etdirmək üçün real imkan və siyasi iradə ortaya qoymasa, Azərbaycan yaxın illərdə Cənubi Qafqaz regionunun iqtisadi baxımdan ən zəif ölkəsi, həlqəsi olaraq qalacaq.

“Qeyri-neft sektorunun inkişafı yalnız bəyanatlar və yaxşı yazılmış proqramlarla baş vermir. Bunun üçün siyasi iradə olmalıdır. Hökumət siyasi fiqurları iqtisadiyyatdan geri çəkməli, biznes tam şəkildə siyasətdən və siyasi təsirlərdən təmizlənməlidir. Oliqarxiyaya bağlı kapitaldan imtina edilməli, azad rəqabət mühiti formalaşdırılmalı, hüquq-mühafizə və vergi orqanlarının biznesə müdaxilə imkanları minimuma endirilməlidir. Qanunsuz müdaxiləyə heç bir şərait qalmamalıdır.

Hökumət biznesə mümkün olan bütün dəstəyi verməlidir - kredit dəstəyi, ixracın stimullaşdırılması üçün xüsusi proqramlar, maarifləndirmə, bilik və bacarıqların artırılması, texniki və texnoloji dəstək, eləcə də startapların inkişafı üçün xüsusi proqramların hazırlanması daxil olmaqla. Bunlar baş verməsə, qeyri-neft sektoru inkişaf etməyəcək”, - deyə Rövşən Ağayev bildirib.

Ekspert qeyd edib ki, iqtisadi inkişafın tək göstəricisi ÜDM-dəki artım deyil, işsizlik səviyyəsi də iqtisadi inkişafı müəyyən edən əsas göstəricilərdəndir:

“Çox təəssüf ki, Azərbaycanda statistika siyasiləşib və biz real işsizlik səviyyəsini tam görə bilmirik. Müstəqil təhlillər göstərir ki, qeyri-rəsmi və qeyri-formal məşğulluq sektorunda geniş işsiz təbəqə mövcuddur və bu miqyas rəsmi şəkildə etiraf olunmur. Eyni zamanda, ölkədə məşğulluğun strukturunda əsasən aşağı ixtisaslı, fiziki əməyə əsaslanan işlər üstünlük təşkil edir və bu işlər az məhsuldar, aşağı gəlirlidir. Bu, Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ciddi problemdir”.

İqtisadçının fikrincə, işçi qüvvəsinin peşə və ixtisas strukturu dəyişməlidir. “Xüsusilə süni intellekt və yüksək texnologiyaların inkişaf etdiyi dövrdə Azərbaycanda məşğul əhalinin təxminən 75-80 faizi ali və ya orta ixtisas təhsili olmayan şəxslərdən ibarətdir”, - Rövşən Ağayev qeyd edib.

İqtisadçının sözlərinə görə, hazırkı iqtisadi model ölkəni qlobal bazarda rəqabətqabiliyyətli məhsul və xidmətlər yaratmaq imkanından məhrum edir.

“Neft-qaz gəlirləri yüksək olduğu müddətdə hökumət ciddi narahatlıq hiss etməyəcək, lakin gəlirlər azaldıqda resessiya riski daha aydın görünəcək. Hazırkı iqtisadi artım qismən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən iri investisiyalarla bağlıdır və bu investisiyalar uzunmüddətli deyil. Həmin investisiyaların yaxın 2-3 ildə azalması ölkənin iqtisadi artım tempinə əlavə risklər yarada bilər”, - deyə iqtisadçı vurğulayıb.