Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun (IDI) “Gənc Hüquq Müdafiəçiləri” təlimlərinin məzunlarından ibarət araşdırma qrupu Azərbaycanda Nümayəndəlik İnstitutunun ləğvinin nəticələriylə bağlı Araşdırma Sənədi hazırlayıb.

Bu barədə martın 15-də Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun rəsmi saytında məlumat verilib. 

Xəbərdə bildirilir ki, Araşdırma Sənədində Azərbaycanda nümayəndəlik institunun tarixinə qısa nəzər salınıb, "Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında" Qanuna 2017-ci il 31 oktyabr tarixli dəyişikliklərin nəticələri təhlil edilib. 

Gənc araşdırmaçıların gəldiyi nəticələr bunlar olub:

- 31 oktyabr 2017-ci il dəyişiklikləri nümayəndələrin hüquqlarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb və məhkəmə proseslərində şəxslərin təmsil edilməsini vəkillərin monopoliyasına verib.
 
- Dəyişikliklərin qəbul edilməsi aztəminatlı şəxslərin effektiv hüquqi yardıma çatımlılıqlarının əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsi, praktiki hüquqi fəaliyyətlə məşğul olan hüquqşünas və qeyri-hüquqşünasların öz fəaliyyətlərindən məhrum edilməsi və ölkədə insan haqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan müstəqil şəxslərin bundan sonra məhkəmə proseslərindən kənarda qalması ilə nəticələnib. 

- Sözügedən qanun layihəsi ictimai müzakirələrə çıxarılmadan qəbul edilib. Bu, belə bir nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, layihə praktiki hüquq fəaliyyətinin müstəqilliyini, özünütənzimləməsini və bütövlüyünü artırmağa yönəlməyib; həmçinin beynəlxalq standartlara zidd şəkildə qəbul edilib. 

- Təxminən 10 milyon əhalisi olan bir ölkədə cəmi 1844 vəkilin olması vətəndaşların hüquqi xidmətlərdən istifadəsini əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirir. 

- Nümayəndəliyin ləğvi rayonlarda insanların hüquqi yardıma çatımlılığına xüsusilə mənfi təsir göstərib. Belə ki, kollegiya üzvlərinin cəmi 395 nəfəri rayonlarda fəaliyyət göstərir. 

- Bir çox gənc hüquqşünas əhalinin müəyyən həssas qruplarını dəstəkləmək üçün yerli təşkilatlarla əməkdaşlıq edirdi və vəkilliklə məşğul olan şəxslərlə müqavilə bağlamaq çox xərc tələb etdiyi üçün həmin qruplar gənc hüquqşünasların xidmətlərindən faydalanırdı. Beləliklə, nümayəndəliyin ləğvi həm də insan alveri və məişət zorakılığının qurbanlarına, əlilliyi olan şəxslərə və məcburi köçkünlərə vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri tərəfindən göstərilən hüquqi xidmətlərə də təsirsiz ötüşməyib. 

- Vəkillər Kollegiyasına qəbulun müsahibə mərhələsinin təşkili qaydaları hökumət üçün “arzuolunmaz“ sayılan şəxslərin vəkilliyə qəbulunun qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Belə ki, suallarla bağlı konkret mövzuların iştirakçılara bildirilməməsi, cavabların qeyri-obyektiv (şəxsi mülahizələrə əsaslanan) şəkildə qiymətləndirilməsi və müsahibə götürən şəxslərin yarıdan çoxunun kollegiyan üzvü olmayan hökumət nümayəndələri olması həmin məqsədin mövcudluğu ilə bağlı əsaslı şübhələr yaradır. 

- Azərbaycanla ortaq keçmişi olan bəzi xarici ölkələrin vəkillik və nümayəndəlik fəaliyyəti ilə bağlı qanunvericiliklərinin araşdırılması zamanı məlum olub ki, Gürcüstan qanunvericiliyində nümayəndəlik institutu daha genis təsbit edilib; Gürcüstan və Estoniyada Vəkillər Kollegiyasına qəbul daha şəffafdır.