Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə 13 il azadlıqdan məhrum edilən, Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun (IDI) əməkdaşı Ramil Babayev saxlanıldığı Umbakı Penitensiar Kompleksindən təqsirləndirilən şəxslərin və məhkumların hüquqi müdafiə imkanları ilə bağlı yazır.

Ramil Babayevin yazısını olduğu kimi təqdim edirik.

“Təqsirləndirilən şəxslər və məhkumlar hüquqi cəhətdən tam müdafiəsiz vəziyyətdədirlər. Bu şəxslər üçün dövlət hesabına təyin olunmuş vəkillər heç vaxt təcridxanaya gələrək bu şəxslərlə görüşmürlər. Səbəb budur ki, Vəkillər Kollegiyasının dövlət hesabına təyin etdiyi vəkillərə ödədiyi ödəniş yalnız məhkəməyə getmək üçün vəkilin taksi xərcini ödəməyə kifayət edir. Vəkil təcridxanaya da getmək istəsə, gərək nəqliyyat xərclərini öz hesabına ödəsin.

Digər tərəfdən, təqsirləndirilən şəxslər təcridxanalara daxil olarkən onlara nə hüquqları şifahi formada izah olunur, nə də hüquqlarını izah edən yazılı mətnlər verilir. Penitensiar müəssisələrin hüquqşünasları isə vəzifələrini yalnız şəxsi dinləyib vəziyyətlə bağlı bir-iki cümləlik səthi şərh verməkdə görür. Bakı İstintaq Təcridxanasında mən yalnız 10 günlük aclıq nəticəsində divarlara ombudsmanın və Penitensiar Xidmətin çağrı mərkəzlərinin nömrələrini asdırmağa nail oldum.

İbtidai istintaq orqanları və məhkəmələrlə bağlı vəziyyət də eynidir. Bu orqanlar effektiv hüquqi müdafiəni təmin etmək üçün təqsirləndirilən şəxslərə Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 91-ci maddəsindən və “Həbs yerlərində saxlanılan şəxslərin hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunundan çıxarışları təqdim etməli olduğu halda, kiçik istisnalar çıxmaqla, demək olar ki, heç biri bu öhdəliyini icra etmir.

Nəticədə, əgər onunla eyni korpusda hansısa siyasi məhbus və yaxud da hüquqi təhsili olan başqa bir təqsirləndirilən şəxs yoxdursa, təqsirləndirilən şəxs məhkəməyə vəsatətlə müraciət edə bilmir, müvafiq qurumlara göndərmək üçün şikayət ərizələri yaza bilmir.

Nəticədə, məhbus ailələri yalan vədlərlə onları aldadan dələduzların qurbanı olur. Nəticədə, təqsirləndirilən şəxs polisin onun evinə daxil olmaq üçün məhkəmə qərarı təqdim etməli olduğundan, ifadə verməmək hüququndan, ifadə verərkən vəkilin iştirakını tələb etmək hüququndan və s. xəbərsiz olur. Əgər təqsirləndirilən şəxs əcnəbi vətəndaşdırsa, onun hüquq müdafiəsi ilə bağlı vəziyyət daha da acınacaqlı olacaq. Hüquq-mühafizə, məhkəmə və ədliyyə sistemləri özləri çoxsaylı hüquq pozuntularına yol verdikləri üçün vətəndaşların öz hüquqlarını bilməsində və bu hüquqlardan həmin qurumlara qarşı istifadə etməsində maraqlı deyillər”.