“İndi insanların çiyni problemlərdən elə əyilib, ürəyi kədərdən elə yüklənib ki, bayram yada düşmür”. 

Bu sözləri “Toplum TV”-yə "Azadlıq" qəzetinin əməkdaşı, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü Səadət Cahangir deyir. 

Artıq 110 ildir ki, martın 8-i Beynəlxalq Qadınlar Günü kimi qeyd olunur. BMT də bu günü bu statusla tanıyıb.   

İlk dəfə 1857-ci il martın 8-də ABŞ-ın Nyu-York şəhərində geyim sektorunda çalışan yüzlərlə qadın az maaşlara, uzun iş saatına, pis iş şəraitinə etiraz olaraq tətil ediblər. 

51 il sonra qadınlar yenə eyni şəhərdə, yenə eyni tələblərlə meydanlara çıxıblar - 1908-ci il martın 8-də  Nyu York Sosial-Demokrat Qadın Təşkilatının çağırışı ilə 15 min qadın daha qısa iş saatı, kişilərlə bərabər əmək haqqı və səsvermə hüququ üçün nümayiş keçirib. Həmin tədbirdə ilk dəfə olaraq dekret icazəsi istəyən qadınların şüarı "Çörək və Gül" idi.

1910-cu ildə Qadın Sosialist İnternasionalının Kopenhagendə keçirilən qurultayında  alman sosialisti Klara Setkin 1857-ci il tətilində yandırılaraq öldürülən 129 qadın işçinin xatirəsinə hər il 8 martın Dünya Qadınlar Günü kimi tanınmasını təklif edib.

Azərbaycanda qadınlar bu günü necə qeyd edir? 

“Toplum TV”-yə danışan azərbaycanlı fəal xanımların çoxu 8 martda bayram ovqatında olmadıqlarını deyiblər.  

Səadət Cahangirin fikrincə, qadın xoşbəxtliyinin ilkin şərti azad və hüquqi cəmiyyətin yaradılmasıdır və hər bir Azərbaycan qadını bunun üçün mübarizə aparmalıdır: “8 mart uzun müddət həyatımızda bayram ovqatı ilə yaşanmış bir gündür. Təbii, əvvəlki dövrdəki kimi olmasa da, yenə o ovqatdan nələrsə qalıb. Amma uzun illərdir ölkədə mövcud olan qeyri-demokratik mühit, cəmiyyətdəki problemlər, ətrafımızda  baş verən kədərli hadisələr o ovqatı soyudur”. 

Yazarın sözlərinə görə, qadınların daha xoşbəxt olduğu dövlətlər siyahısında azadlıq və insan haqlarının ən böyük dəyər sayıldığı ölkələr öndə dayanır: “Angela Merkeli o səviyyəyə gətirən inkişaf etmiş alman cəmiyyətidir, Kamala Harrisin yüksək karyera yolunu açan Amerika cəmiyyətidir. Azərbaycan kimi ölkələrdə istedadlı, savadlı, fəal qadınların haralarda olduğuna, hansı məşəqqətlərlə üzləşdiyinə baxın! Azad cəmiyyətdə öz yerini tutmaq, insan kimi yaşamaq, karyera qurmaq və bayramları bayram kimi yaşamaq hər bir qadının haqqıdır. Məncə, Azərbaycan qadını bunu hamıdan çox haqq edir”.

Hüquq müdafiəçisi Samirə Ağayeva 8 martda bayram ovqatında olmadığını, hətta bu bayramı sevmədiyini deyir. O, ölkədəki qadınların daha təhsilli, daha savadlı, mədəniyyətə daha bağlı olmağını istəyir. 

“Qadınların məqsədi  təkcə ailə qurmaq və uşaq doğmaq olmamalıdır, onlar cəmiyyətə daha çox fayda verəcək işlər görməlidirlər. Onların vicdanlı vətəndaş böyütməsi çox vacibdir. Qadın hər zaman birləşdirici və sülhsevər olub” – hüquq müdafiəçisi qeyd edir. 

Feminist, ictimai fəal Vəfa Nağı da 8 martı bayram kimi deyir ki, bu günü bayram etmək ədalətsizlikdir: “8 mart qadın haqları uğrunda mübarizə günü kimi tarixə düşüb. Bu haqlar uğrunda hələ də savaş var və mübarizə davam edir”. 

“Vətəndaş” İctimai Birlyinin sədri Günel Səfərova da bu il xüsusi bayram ab-havasında olmadığını bildirir: “Müharibədə qalib tərəf olsaq da, bayram qeyd etməyə şəhid ailələrindən utanıram. Həm də Azərbaycanda qadın hüquqları o qədər çox pozulur ki, 8 martı bayramdan çox mübarizə günü kimi qiymətləndirirəm”.

Yazıçı-publisist Zümrüd Yağmursa  uzun illərdir 8 martı bayram kimi qeyd etmir: “Əvvəllər bu daha çox şəxsi səbəblərdən qaynaqlanırdısa, son  illərdə daha çox həmin tarixə yeni bir baxışın yaranması ilə bağlıdır. Yaşadığım ölkədə qadınlar qətlə yetirilir, şiddətə məruz qalır və biz toplum olaraq buna seyrçi qalırıqsa, hətta bəzən dəstəkləyiriksə, demək, ortada  bayram ediləcək durum yoxdur. Məncə, bu gün bizim üçün bayram yox, əksinə, haqlarımız üçün mübarizənin davamlı olmasının vacibliyini xatırladacaq gün olmalıdır”.

Ancaq bayram ab-havasında olanlar da var. Yazıçı Sahilə İbrahimova hər gün bayram ab-havasında olduğunu söyləyir: “Mən hər gün 8 mart ovqatındayam.

Çünki feminizmi, qadın-kişi bərabərsizliyi uğrunda mübarizəni dəstəkləyirəm”.