Bir müddət əvvəl prezident İlham Əliyevin yanında keçirilən su müşavirəsində su təsərrüfatına məsul agentliyin rəhbəri bildirmişdi ki, son 20 ildə Azərbaycanda əhalinin azı 73 faizinin fasiləsiz içməli su təminatına nail olunub. Həmin vaxt müstəqil ekspertlər bu rəqəmin reallığını şübhə altına almış və qeyd etmişdilər ki, bunun üçün şəffaf statistika açıqlanmalı, ölkənin hər rayonu üzrə fasiləsiz içməli suya çıxışı olan abonentlərin sayı barədə hesabatlar mütəmadi ictimailəşdirilməlidir.

Dövlət Statistika Komitəsinin yeni açıqladığı “Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri”nə dair statistik icmal da müstəqil ekspertlərin bu məsələdə haqlı olduğunu deməyə əsas verir.

Hesabata görə, yalnız Bakı və Abşeron yarımadasında əhalinin təxminən 70 faizi təhlükəsiz içməli su təchizatı xidmətlərindən istifadə edə bilir. Digər regionlarda isə bu göstərici çox aşağıdır. Məsələn, təhlükəsiz içməli su xidmətlərindən istifadə edənlərin ümumi əhaliyə nisbəti Mil-Muğan regionunda 8,5 faiz, Qazax-Tovuzda 13,6 faiz, Mərkəzi Aranda 16,9 faiz, Lənkəran-Astara bölgəsində 18,2 faiz, Dağlıq Şirvanda 17 faiz, Gəncə-Daşkəsəndə 20 faiz, Şəki-Zaqatalada isə 21 faiz təşkil edir.

Bakı və Abşeron yarımadasında ölkə əhalisinin təxminən 40 faizinin yaşadığını nəzərə alanda bu o deməkdir ki, ümumilikdə Azərbaycan üzrə əhalinin maksimum 30–35 faizi təhlükəsiz içməli su təchizatı xidmətləri ilə əhatə olunub.

Bəs beynəlxalq təcrübədə “təhlükəsiz içməli su təchizatı xidmətlərindən istifadə səviyyəsi” necə ölçülür və fasiləsiz su təminatı ilə bunun əlaqəsi varmı?

Ekspertlərin yanaşmasına görə, bu iki göstərici bir-biri ilə sıx bağlıdır və fasiləsiz su təminatı “təhlükəsiz içməli su təchizatı”nın qiymətləndirilməsində əsas elementlərdən biridir. Göstərici dörd parametr üzrə qiymətləndirilir.

Birinci meyar ərazidə təkmilləşdirilmiş su mənbəyinin mövcudluğudur. Buraya mənzilə birbaşa çəkilmiş boru xətləri, məhəllə kranları, mühafizə olunan bulaqlar, keyfiyyət standartlarına cavab verən qablaşdırılmış suyun çatdırılması daxildir. Əhali bu kanallardan heç biri vasitəsilə su əldə etmirsə, deməli “təkmilləşdirilmiş su mənbəyi”nə çıxışı yoxdur.

İkinci meyar suyun fiziki əlçatanlığıdır. Yəni insanlar suyu ya birbaşa mənzildə, ya da uzaq məsafə qət etmədən mənzilə yaxın yerdə əldə edə bilməlidirlər.

Üçüncü meyar suyun fasiləsiz və müntəzəm əldə olunmasıdır. İnsanlar ehtiyac duyduqları vaxt su əldə edə bilmirlərsə, fasiləsiz təminatdan söhbət gedə bilməz.

Nəhayət, dördüncü meyar suyun keyfiyyətidir. Söhbət tərkibində fekal çirklənmə və birinci dərəcəli kimyəvi çirkləndiricilər olmayan, təhlükəsizlik standartlarına cavab verən içməli sudan gedir.

Diqqətçəkən məqamlar biri də odur ki, Dövlət Statistika Komitəsinin digər hesabatında - ev təsərrüfatlarının büdcə müayinəsində içməli su təchizatına dair açıqlanan rəqəmlər davamlı inkişaf hesabatı ilə ziddiyyət təşkil edir. Həmin sənədə görə, ev təsərrüfatlarının 70 faizi mərkəzləşdirilmiş su sisteminə qoşulub. Mərkəzləşdirilmiş sistemə qoşulmaq isə mənzildə keyfiyyətinə nəzarət olunan suya çıxış deməkdir.

Beləliklə, sadə vətəndaş üçün əsas sual yaranır: eyni qurumun iki fərqli hesabatından hansına inanmaq lazımdır?