“Bax, qaçqınlara verilən evlər budur. Bir aydır mən bunun içində yaşayıram.”

Cəbrayıl sakini bu sözləri yeni köçürüldüyü evin keyfiyyətindən şikayət etdiyi videoda deyirdi. Lakin video sosial mediada geniş müzakirə olunandan bir gün sonra sakinin üzr istədiyi müraciəti yayıldı. 

“Mənim bütün işlərimi yerinə yetirəcəklər, heç bir problem yoxdur. Ona görə də məni üzrlü hesab eləyin, daha mənim adımı heç kim hallandırmasın, heç kim də deməsin ki, budu-odu”, - o, yeni videoda qeyd edir.  

Buna baxmayaraq, yeni videoya şərh yazan xeyli sosial şəbəkə istifadəçisi videonun hakimiyyət orqanları tərəfindən zorla çəkdirildiyini iddia edib. 

Azərbaycanda şikayət edən şəxslərin sonradan üzr və peşmançılıq etdiyi müraciətlərinin yayılması yenilik deyil. Onlar bu tip videolarda, adətən, şikayətlərini səsləndirərkən emosiyalarını cilovlaya bilmədiklərini deyirlər. 

Sosial və siyasi elmlər üzrə tədqiqatçı Samirə Ələkbərli düşünür ki, bu şəxslərin üzr videolarını özlərinin səmimi şəkildə çəkməsi inandırıcı deyil. O, “Toplum TV”-yə deyir ki, bu cür videolar hakimiyyətlərin cəmiyyət üzərində güc və nəzarəti möhkəmləndirdiyi ölkələrdə bir neçə funksiya yerinə yetirir. 

“Bu, sadəcə bir video paylaşmaq məsələsi deyil. O, əslində fərdin sındırılmasını göstərir. Əgər fərd etdiyi əmələ görə utandırılır və özünü təkzib edirsə, bu onun kimliyinin və şəxsiyyətinin alçaldılması deməkdir. Bununla da, onun cəmiyyət içində etibarlılığı pozulur və ona inam qalmır”, - o qeyd edib. 

Tədqiqatçının sözlərinə görə, hakimiyyətin bu cür videoların yayılmasında məqsədi həm cəmiyyətə qorxu mesajı ötürmək, həm də müəyyən narrativləri özünün münasib bildiyi tərzdə yazmağa çalışmasıdır. O əlavə edir ki, tarixboyu da bu cür aktlar olub, lakin sosial medianın mövcudluğu bunu asanlaşdırıb. 

“Əvvəllər bu, televiziyada olurdu, yaxud məhkəmə aktlarında qurban tərəfindən yazılırdı, günahı etiraf etdirilirdi. Bunlar da təbii ki, təzyiq altında olurdu. Orta əsrlərdə də daha açıq, daha birbaşa şəkildə edilirdi. Şəhər meydanlarında insanlar asılırdı, edam olunurdu və s.”, - o əlavə edib.

Şikayət edən insanların sonradan üzr istəməsi təkcə Azərbaycana xarakterik hal deyil. Rusiya, Belarus, Türkiyə kimi ölkələrdə də tənqidi çıxışları ilə məşhurlaşmış şəxslər sonradan üzr istəməli olub. Samirə Ələkbərli deyir ki, buna avtoritar rejimlərdə tez-tez rast gəlinir. 

“Çünki bunun ən təməl məsələsi həm də legitimliyin bu cür istehsal olunmasıdır. Bu da avtoritar rejimlərin legitimlik əksikliyindən əziyyət çəkdiyini göstərir. Legitimlik qorxu yaradaraq istehsal olunur”, - o deyir.