İyunun 11-də Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində Seçki Müşahidə Alyansının rəhbəri Məmməd Alpayın (Məmmədzadə) cinayət işi üzrə növbəti məhkəmə iclası keçirilib.

“Azadlıq Radiosu“ yazır k, iclasda ifadə verən M.Alpay bildirib ki, o və bir sıra vətəndaş cəmiyyəti fəalları əvvəlcə ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) ilə bağlı başlanmış cinayət işi çərçivəsində həbs olunublar. Onun sözlərinə görə, sonradan işin istiqaməti dəyişdirilib və fərqli ittihamlar irəli sürülüb.

Artıq 1 il 3 aydır həbsdə olan M.Alpay mənimsəmə, cinayət yolu ilə əldə edilmiş vəsaitlərin leqallaşdırılması, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və vergidən yayınma ittihamları ilə mühakimə olunur. İstintaq orqanı onun aldığı qrantları Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçirmədiyini iddia edir.

Təqsirləndirilən şəxs isə ittihamları rədd edir. O, həbsinin ölkədə vətəndaş cəmiyyətinə qarşı təzyiqlərlə əlaqəli olduğunu bildirib. Çıxışında 2014-cü ildən qeyri-hökumət təşkilatlarına qarşı tətbiq olunan məhdudiyyətlərə də toxunan M.Alpay, Azərbaycanın hazırda siyasi repressiyalar baxımından ağır dövr yaşadığını vurğulayıb.

Məhkəmədə çıxışı zamanı M.Alpay istintaq və məhkəmə orqanlarının onun təqsirsizlik prezumpsiyasına hörmət etmədiyini iddia edib. Onun sözlərinə görə, istintaq başa çatmadan və məhkəmə hökmü qüvvəyə minmədən müxtəlif rəsmi sənədlərdə və qərarlarda ona faktiki olaraq təqsirli şəxs kimi yanaşılıb.

O, həmçinin bildirib ki, istintaq materiallarının bir hissəsi ictimaiyyətə açıqlanmamalı olduğu halda, müxtəlif media resurslarında yayılıb. M.Alpayın sözlərinə görə, bu məlumatlar əsasında televiziya kanallarında və bəzi internet nəşrlərində onun və digər vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin hədəfə alındığı materiallar dərc olunub.

Təqsirləndirilən şəxs rəhbərlik etdiyi qurumun dövlət qeydiyyatından keçmədən fəaliyyət göstərməsi ilə bağlı ittihamlara da münasibət bildirib. O qeyd edib ki, qanunvericilik ictimai birliklərin yalnız qeydiyyatdan keçdikdən sonra fəaliyyət göstərə biləcəyini nəzərdə tutmur. M.Alpayın sözlərinə görə, həm onun rəhbərlik etdiyi təşkilat, həm də digər qeyri-hökumət qurumları dəfələrlə dövlət qeydiyyatı almaq üçün Ədliyyə Nazirliyinə müraciət etsələr də, müraciətlər müsbət cavablandırılmayıb:

"Ədliyyə Nazirliyi seçki monitorinqi, insan hüquqları və demokratiya istiqamətində fəaliyyət göstərmək istəyən ictimai birlikləri qeydiyyata almır. Qrantların qeydiyyatı zamanı nazirlik bizi birlik kimi tanımaqdan imtina edir. Amma Baş Prokurorluq istintaq aparanda bizi birlik kimi görür. Bu, tamamilə absurd yanaşmadır. Üstəlik, Azərbaycan hökuməti 2022-ci ildə Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi qarşısında bəyan edib ki, QHT-lərin dövlət qeydiyyatı könüllüdür və ölkədə rəsmi qeydiyyatı olmadan fəaliyyət göstərən QHT-lər də var".

O, USAID-dən qrant almış və ya xidmət müqaviləsi əsasında çalışmış vətəndaş cəmiyyəti fəallarına qarşı aparılan qarayaxma kampaniyasından, onların ünvanına "xain", "agent" kimi ifadələrin səsləndirilməsinə də toxunub. Məmməd Alpay vurğulayıb ki, vaxtilə USAID-dən Azərbaycanın dövlət orqanları on milyonlarla dollar qrant alıblar, amma indi həmin adamlar müstəqil QHT-ləri ittiham edirlər:

"USAID son 30 ildə ölkəyə qrantlar şəklində 3 milyard dollardan çox maliyyə vəsaiti qoyub. Ədliyyə Nazirliyi 17 milyon dollar, Baş Prokurorluq 10 milyon dollar, 100-dən çox qeyri-hökumət təşkilatı isə milyonlarla dollar vəsait əldə edib. Həmin qrantlar əsasında Ədliyyə Nazirliyi QHT-lərlə bağlı qeydiyyatın sadələşdirilməsi, Baş Prokurorluq isə korrupsiyaya qarşı mübarizə və şəffaflığın artırılması ilə bağlı layihələr icra edib. Amma indi bizi USAID-lə bağlı cinayət işi çərçivəsində həbs ediblər. Sonradan isə cinayət işinin istiqaməti və motivi dəyişdirilib".

M.Alpayın ifadəsi yarımçıq qalıb. O, ifadəsini iyulun 2-də keçiriləcək növbəti məhkəmə iclasında davam etdirəcək.

"QHT işi” üzrə həbslər 2025-ci ilin martında başlayıb. Vətəndaş Hüquqları İnstitutunun rəhbəri Bəşir Süleymanlı, Seçki Müşahidə Alyansının icraçı direktoru Məmməd Alpay və "Hüquq və İnkişaf" İctimai Birliyinin rəhbəri Hafiz Həsənov saxlanılıb. H.Həsənov sonradan ev dustaqlığına buraxılıb.

Onlara qarşı Cinayət Məcəlləsinin vəzifə saxtakarlığı və qanunsuz pul vəsaitlərini leqallaşdırma daxil olmaqla bir neçə maddəsi üzrə ittiham irəli sürülüb. 
Apreldə isə ictimai fəal Asəf Əhmədov, sosial işçi Zamin Zəki və Əhməd Məmmədzadə də eyni ittihamla həbs edilib.

İqtisadçı Qalib Bayramov və hüquq müdafiəçisi Nərgiz Muxtarova barəsində polisin nəzarəti altına vermə tədbiri seçilib. Ölkə xaricində olan Sübhan Həsənli və Aytac Ağazadə isə axtarışa verilib.

İstintaqa 100-dən çox şəxs, o cümlədən beynəlxalq donor təşkilatlarının əməkdaşları və bəzi hökumətyönlü QHT rəhbərləri cəlb olunub.